کره سماوي

ساير سامانه هاي مختصاتي بر روي کره سماوي يا «گنبد» آسمان تثبيت شده اند. اين مختصات با حرکتهاي زمين، تغيير نمي کند، اما فرصت يک ناظر براي رصد جرمي در نقطه اي معين در آسمان باز هم بستگي به تاريخ و زمان رصد دارد.
در تعريف ، کره سماوي عبارت است از يک کره تخيلي بزرگ بي انتها که «زمين» را در برگرفته و به نظر مي رسد که کليه اجرام آسماني به آن چسبيده اند. «استواي سماوي» نيز تصويري است از استواي زمين روي کره سماوي به همين ترتيب «قطبين سماوي» تصويري از قطب شمال و جنوب جغرافيايي زمين ، بر روي کره سماوي مي باشد. «دايرة البروج» يا دايره گرفتگي مي تواند تصوير مدار گردش زمين بر روي کره سماوي باشد و يا به تعبيري ، مسير عبور ساليانه خورشيد در آسمان (اين مسير داراي انحراف 4/23 درجه اي نسبت به استواي سماوي است، که خود معلول انحراف 4/23 درجه اي محور زمين مي باشد). «قطبين دايرة البروج» محل تلاقي کره سماوي و خط فرضي است که عمود بر مرکز دايرة البروج ترسيم شده است.

مختصات استوايي

يکي از مجموعه هاي عمومي که براي معرفي مختصات سماوي به کار گرفته مي شود، به نام مختصات استوايي است که براساس استواي سماوي بنا نهاده اند. مختصات شمال جنوب که معادل سماوي براي عرض روي «زمين» محسوب مي شود به نام «ميل» است و مانند عرض بر حسب درجه (o) ، دقيقه (َ) و ثانيه ("ً) از صفر بر روي استواي سماوي تا 90 درجه در جنوب بر روي قطبين سماوي، اندازه گيري مي شود.
کل دايره سماوي به 360 درجه تقسيم مي گردد . يک درجه مي تواند به 60 دقيقه کماني ( َ 60) و يک دقيقه کمان به 60 ثانيه کماني ( "ً) تقسيم شود.
مختصات شرقي، غربي ،که معادل طول جغرافيايي بر روي زمين است به نام «بعد» ، خوانده شده که معمولاً در جهت شرقي به دور آسمان و بر حسب ساعت (h) ، دقيقه (m) و ثانيه ( s) زماني است که گاهي بر حسب درجه هم اندازه گيري مي شود. از آنجا که زمين هر 360 درجه را در 24 ساعت طي مي کند، لذا يک ساعت ( h 1) از بعد و از زمان ، معادل 15 درجه کمان، يک دقيقه(m1) از بعد معادل 15 دقيقه ( َ15 ) کمان و يک ثانيه ("ً1) بعد، مساوي با 15 ثانيه ( "15) کمان است. «نقطه صفر» نقطه اي است که خورشيد ( و در نتيجه دايرة البروج) استواي سماوي را درجريان عبور از جنوب به شمال در هر بهار قطع مي کند که آن را «نقطه اعتدال بهاري» يا «ابتداي حمل» نيز گويند، زيرا در دوران يونان باستان خورشيد در اين زمان در صورت فلکي حمل بوده است.
اين نقطه شباهت به گرينويچ روي زمين و نصف النهار دارد که از آن مي گذرد و مبناي اندازه گيري طول جغرافيايي محسوب مي شود.سامانه مختصات استوايي معمولاً براي بيان موقعيت اجرام ثابت فلکي به کار برده مي شود. شما اين مختصات را بر روي چارت صورت هاي فلکي اين کتاب مشاهده مي کنيد. ستارگان و اجرام عمق آسمان در کاتالوگ ها با همين بعد و ميل نسبت به يک زمان يا دوره معين، نشان داده مي شوند. اين مختصات داراي تغييرات بسيار جزيي، آن هم به علت حرکت تقديمي زمين است . به ياد داشته باشيد که سمت «شمال» و «جنوب» در کره سماوي به مفهوم در جهت شمال و جنوب قطبين سماوي قرار گرفتن است . «شرق » هم هميشه به معناي افق شرقي است.